English | فارسی

اجزای خون را بهتر بشناسیم – بخش سوم

در دو مطلب قبل شما را با اجزای مختلف تشکیل دهنده خون آشنا کردیم. در این مطلب به بررسی تاریخچه انتقال و آنتی‌بادی‌های سلول سفید می‌پردازیم.

اجزای خون - فارمد

تاریخچه انتقال خون

سال‌ها قبل از اینکه پدیده برهم‌کنش آنتی‌ژن‌آنتی‌بادی خون کشف شود، جراحان برای نجات جان بیمارانی که در اثر از دست دادن خون زیاد و شوک پس‌ازآن در حال مرگ بودند، دست به انتقال خون آزمایشی می‌زدند. شاید اولین تلاش در این زمینه را پزشکی انگلیسی در اواسط قرن 17 انجام داد که خون گوسفند را به بدن سربازی زخمی تزریق کرد. البته جای تعجب نیست که سرباز دچار مرگی دردناک شد. اولین نمونه موفق انتقال خون یک انسان به انسان دیگر در سال 1818 توسط پزشکی انگلیسی برای نجات زنی که دچار خونریزی پس از زایمان شده بود، انجام گرفت. در اواسط قرن نوزدهم، پزشکان اروپایی و آمریکایی از انتقال خون به‌عنوان آخرین راه‌حل برای نجات جان سربازان و بیماران دیگری که دچار خونریزی شدید بودند، استفاده می‌کردند. آن‌ها معمولاً به‌وسیله لوله‌ای لاستیکی که دو سر آن به سوزن‌های زیر جلدی متصل بود، خون را به‌طور مستقیم از فردی سالم به بیمار خود منتقل می‌کردند. این عملیات گاهی با موفقیت انجام می‌شد اما معمولاً به مرگ دریافت‌کننده می‌انجامید. به نظر می‌رسید، نتایج تصادفی هستند. پزشکان قرن نوزده این کار را با جایگزین‌های خونی مختلف مثل شیر، آب و حتی روغن انجام می‌دادند.
درنهایت کشف گروه‌های خونی ABO در سال 1900 موجب شد که بفهمیم چگونه می‌توان از انتقال خون برای نجات جان انسان‌ها استفاده کنیم. حتی باوجود چنین دانشی هم حدود 1 مورد از 80,000 مورد انتقال خون در کشورهای توسعه‌یافته منجر به واکنش‌های مخاطره‌آمیز می‌شود. گروه خونی ABO و نقش محوری آن در شکست انتقال خون در بخش بعدی این راهنمای آموزشی توضیح داده شده است.

آنتی‌بادی‌های سلول سفید

برهم‌کنش آنتی‌ژن‌آنتی‌بادی گروه خونی، یکی از بسیار موارد پدیده پذیرش-رد در بدن ماست. میکروارگانیسم‌های عفونی مانند ویروس‌ها هم آنتی‌ژن‌های بیگانه حمل می‌کنند که موجب تحریک تولید آنتی‌بادی‌های سلول سفید (لنفوسیت‌ها) می‌شوند. این آنتی‌بادی‌ها با چسبیدن به آنتی‌ژن‌ها برای از بین بردن انگل‌های مهاجم، به آن‌ها حمله می‌کنند. وقتی سلول‌های بنیادین در مغز استخوان آنتی‌بادی‌هایی برای شناسایی آنتی‌ژن بیگانه معینی تولید می‌کنند، بدن قادر خواهد بود سریع‌تر و به تعداد بیشتری از آن‌ها تولید کند. درنتیجه مصونیت فعال بلندمدتی نسبت به تهاجم‌های آتی آن نوع آنتی‌ژن بیگانه ایجاد می‌شود. همین امر، موجب موفقیت واکسیناسیون در برابر ویروس‌ها و برخی میکروارگانیسم‌های دیگر که به بدن حمله می‌کنند، می‌شود.
آنتی‌بادی‌های سلول سفید هم مسئولیت شناسایی و دفع بافت‌های بیگانه بدن یا همان آنتی‌ژن‌های موجود در سلول‌های آن‌ها را به عهده دارند. علت اصلی عدم موفقیت پیوند اعضا در گذشته هم همین بوده تا اینکه داروهایی کشف شدند که می‌توانند سیستم ایمنی را متوقف کنند تا بدن عضو را رد نکند. سیستم ایمنی مسئول این کار، سیستم آنتی‌ژن لکوسیت انسانی (HLA) نام دارد. این سیستم تاکنون، چندریختی‌­ترین سیستم ژنتیکی انسانی شناخته‌شده است بیش از 100 آنتی‌ژن در سلول‌های بافتی انسان وجود دارد که حدود 30,000,000 ژنوتیپ HLAآ می‌سازد. احتمال اینکه دو فردی که ارتباط خونی با یکدیگر ندارند دارای ژنوتیپ HLA یکسان باشند، بسیار کم است. بنابراین، عدم تطابق HLA بین اهداکنندگان و دریافت‌کنندگان عضو بسیار رایج است.